Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email
Share on twitter
Share on pinterest
Φωτογραφία: Αννυ Λιγνού

Εσείς, γλωσσεύετε τη μπέρδα σας;

Υπάρχουν κάποιες λέξεις και φράσεις που για κάποιο λόγο τις λέμε λάθος. Παρότι το άρθρο δεν είναι οδηγός γραμματικής σε καμμία περίπτωση, σκέφτηκα να δούμε ποιες από αυτές χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας και πώς λέγονται και γράφονται σωστά:

«Χαίρετε!»
Είναι ευχή. Δηλαδή να χαίρεστε! Γράφεται με έψιλον και όχι «χαίρεται» όταν χαιρετάμε. (ό,τι θυμάται χαίρεται).

«Κύριε/Κυρία/Δεσποινίς»
Προσφωνούμε πάντα κύριο και κυρία κάποιον που δεν γνωρίζουμε και τον ζητάμε πάντα με το επίθετό του σαν κύριο Πανούση, ή, κυρία Αλεξίου στο τηλέφωνο σε τρίτους ακόμα κι αν είναι κολλητός μας και παίζουμε μαζί σφαλιάρες.

Το «δώσε μου το Μανώλη λιγάκι» όταν τηλεφωνούμε στην δουλειά του δεν δείχνει οικειότητα, αλλά αγένεια.

Επίσης δεσποινίδες λέμε μόνο τα κορίτσια από 16 χρονών και κάτω. Όχι για τον λόγο που βάζει το βρώμικο μυαλό σας, αλλά επειδή από 17 χρονών και πάνω όλες οι γυναίκες αποκαλούνται (και είναι) κυρίες και δεν αφορά κανέναν αν είναι παντρεμένες ή όχι. Το αντίστοιχο για τα αγόρια ήταν το «νεαρέ» μέχρι την ενηλικίωσή τους. Πάντως δεν χρειαζόταν κάποιος άντρας να νυμφευθεί για να τον αποκαλέσουν κύριο. Το δεσποινίς, λοιπόν είναι παρωχημένο αλλά για τα μικρά κορίτσια είναι ίσως χαριτωμένο.

Αντιθέτως, δεν αποκαλούμε ποτέ κύριο τον εαυτό μας!
Λέμε: «Είμαι ο Γιώργος Νταλάρας» και όχι «είμαι ο κύριος Νταλάρας» (γιατί όλο και κάποιος θα βρεθεί να μας πει «Δε μας χ… ρε Νταλάρα»).

Τέλος, δεν αποκαλούμε ποτέ κύριο κάποιον που έχει φύγει από τη ζωή γιατί έχει πάψει να είναι κύριος του εαυτού του.

«Με γεια!»
Ευχή. Δύο λέξεις. Με υγεία και όχι μεγιά (που δεν ξέρω τι θα πει…)

«Να με»
Και όχι «να ‘μαι» που είναι σύντμηση του «να είμαι». Λοιπόν, πρακτικά όταν δείχνουμε τότε είναι έψιλον: «Να τον» (αυτόν), «Να την» (αυτήν), «Να με» (εμένα).
Αλλά! Μου είπαν να ‘μαι στο σπίτι στις 9:00’. Δηλαδή να είμαι. Προσπαθώ να ‘μαι εντάξει. Να είμαι. Αλλά να με κι εγώωω!

Ο «επικεφαλής»
Παιδιά θα σας σοκάρω αλλά δεν κλίνεται. Δεν πάει ο επικεφαλής του επικεφαλούς, των επικεφαλών και άλλα τέτοια που μας βγάζουν το μάτι. Ένας εύκολος τρόπος να το θυμόμαστε είναι ότι πρόκειται για κάποιον που βρίσκετε επί-της-κεφαλής.

Επικεφαλής (επί της κεφαλής) της ομάδας ήταν ο κύριος Κοκομπλόκος.

Θέλω να μιλήσω με τον επικεφαλής σας (επί της κεφαλής σας)

Και πόσους διευθυντές έχετε επικεφαλής; (επί της κεφαλής σας)

«Εξ απαλών ονύχων»
Το χρησιμοποιούμε λανθασμένα όταν θέλουμε να πούμε ότι κάτι έγινε ή το γνωρίζουμε πολύ επιδερμικά, ξώφαλτσα. Όμως σημαίνει ακριβώς το αντίθετο! Σημαίνει «από τότε που ήμουν μωρό και τα νύχια μου ήταν μαλακά, απαλά» δηλαδή από πάντα, και δείχνει την εξοικείωση με κάτι. Είναι συνώνυμο του «παιδιόθεν» (από παιδί). Αν σας ζορίζει να το θυμάστε, αντικαταστήστε το με το «Σε τα μας τώρα?» Και μια και είπαμε «παιδιόθεν»:

«-θεν»
Όλα αυτά τα επιρρήματα με κατάληξη «θεν» λέγονται σκέτα! Το «θεν» δείχνει κατεύθυνση και σημαίνει «από». Ετσι είναι πλεονασμός να ξαναβάζουμε το «από». Δεν λέμε από ανέκαθεν, απλά ανέκαθεν. Ομοίως, λέμε «έμπροσθεν», «όπισθεν», «άνωθεν», «κάτωθεν», «έξωθεν», «δεξιόθεν», «εκατέρωθεν», «πόθεν», «ένθεν κακείθεν»,«μακρόθεν» αλλά, προσοχή, δεν υπάρχει κοντόθεν! Εκεί αν δεν θέλουμε να πούμε «από κοντά» μπορούμε να κοτσάρουμε το «εκ του σύνεγγυς». Επισημότητες!

«Ελαφρά τη καρδία»
Δηλαδή με ανάλαφρη καρδιά, άνετα, χωρίς να το πολυσκεφτώ. Τσιριμπίμ, τσιριμπόμ. Αυτό μπορείτε να το χρησιμοποιείτε εκεί που θα βάζατε λανθασμένα το «εξ απαλών ονύχων!»

«Αβρόχοις ποσί»
Δεν σημαίνει πέρα βρέχει. Σημαίνει «χωρίς να βρέξω τα πόδια μου». Ο λαός μας λέει «αν δε βρέξεις κώλο ψάρι δεν τρως» που σημαίνει ότι πρέπει να μπεις, να εμβαθύνεις σε μια δουλειά για να έχεις αποτέλεσμα και όχι να την κάνεις επιδερμικά.

«Άνοιξε τον Ασκό του Αιόλου»
Το ακούμε συχνά λανθασμένα από τους τηλεπαρουσιαστές, οι οποίοι λένε «άνοιξε τους ασκούς τους Αιόλου».

Ο ασκός του Αιόλου σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν ένα σακκούλι από δέρμα ζώου, που ο Αίολος, ο θεός των ανέμων είχε φυλακίσει μέσα όλους τους αέρηδες. Συνεπώς είναι λάθος να λέμε «άνοιξαν οι ασκοί του Αιόλου» γιατί ήταν μόνο ένα. Οπως ένα ήταν και το κουτί της Πανδώρας.

«Υπέρ το δέον»
Και όχι υπέρ του δέοντος! Είναι το δέον (αυτό που πρέπει να γίνει) και κάνουμε κάτι, παραπάνω κι από αυτό. Ομοίως και:

«Υπό το μηδέν»
Πέντε πέντε βαθμοί υπό το μηδέν. Οχι υπό του μηδενός βρε παιδιά…

«Ον ου τύπτει λόγος, ουδέ ράβδος»
Και όχι «εκεί που δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος». Σημαίνει φυσικά ότι αυτόν που δεν παίρνει από λόγια, ούτε και το ξύλο μπορεί να τον συγκινήσει. Και να τον δείρεις δεν θα έχει αποτέλεσμα. Οπότε τσάμπα ο κόπος!

«Προπηλακίζω»
Σημαίνει βρίζω χυδαία κάποιον, τον μπινελικώνω, τον σκυλοβρίζω. Δεν σημαίνει σε καμμιά περίπτωση ότι του επιτίθεμαι σωματικά.

«Επί τούτω»
Και όχι «επί τούτου» «εξεπιτούτου» και άλλα τέτοια χαριτωμένα, που τα έλεγε η μαντάμ Σουσού. Από την άλλη λέμε

«επί το έργον»
Και όχι «επί τω έργω».

«Νους υγιής εν σώματι υγιεί»
Δηλαδή ένα δυνατό υγιές μυαλό, μέσα σε ένα σώμα που υγιαίνει, που είναι καλά!

«Ευ ζην ή Ευ ζειν;»
Από τον καιρό που το «ζη» (η παλιά υποτακτική) έγινε «ζει», συμπαρέσυρε και το απαρέμφατο. Το απαρέμφατο όμως είναι τύπος της αρχαίας ελληνικής, οπότε καλό είναι να το αφήσουμε έτσι όπως ήταν.

Άρα:

«Στον πατέρα μου χρωστώ το ζην, στο δάσκαλό μου το ευ ζην».
«Βγάζω τα προς το ζην».
«Το ζην επικινδύνως» (vivere pericolosamente).

«Μέτρον άριστον»
Και όχι «παν μέτρον άριστο». Σημαίνει ότι είναι καλό να έχουμε μέτρο σε όλα. Βάζοντας όμως μπροστά το «παν» αλλάζει αμέσως το νόημα και σημαίνει «μέτρο να’ ναι κι ό,τι να ναι!» Καλό σλόγκαν για μια χούντα. Να τα προσέχουμε αυτά…

Στρατιωτικά παραγγέλματα:
Μερικές εκφράσεις είναι από στρατιωτικά παραγγέλματα και αυτές πάλι τις λέμε ως έχουν, αλλιώς λέμε μπούρδες:

Δίνω το «παρών»
Δηλαδή σε μια εκδήλωση, στο αγγελτήριο με κάλεσαν και δήλωσα «παρών». Και όχι δίνω το «παρόν» δηλαδή το …τώρα!

Με το όπλο «παρά πόδα»
Δηλαδή με το όπλο δίπλα από τον πόδα μου (το ποδαράκι μου). Φυσικά όχι «παρά πόδας». Σημαίνει είμαι σε προσοχή. Και δεν το μπερδεύουμε με το: «κατά πόδας» που σημαίνει παίρνω κάποιον στο κατόπι, τον ακολουθώ, κατά βήμα (γίνομαι στόκερ και του έχω σπάσει τα νεύρα…)

«Εφ’ όπλου λόγχη»
Και όχι «εφ΄ όπλου λόγχης». Ομοίως, σημαίνει προσαρτώ στο όπλο μου τη λόγχη και είμαι ετοιμοπόλεμος. Βέβαια ίσως θα έπρεπε να εκσυγχρονιστεί αυτή η έκφραση και να λέγεται «με το δάχτυλο στο κουμπί» μια και οι πόλεμοι πλέον είναι πυρηνικοί (φτου φτου, κούφια η ώρα που τ’ ακούει…)

«Έρπειν»
και όχι έρπινγκ. Είναι ομολογουμένως απολαυστικό γιατί οι φαντάροι του κόλλησαν την αγγλική κατάληξη ing (erping) αλλά δεν υπάρχει! Είναι κι αυτό απαρέμφατο του ρήματος έρπω. Σέρνομαι.

Πάμε παρακάτω:

«Εκ των ων ουκ άνευ»
Και όχι σκέτο «εκ των ουκ άνευ». Δηλαδή από αυτά που δεν μπορείς να κάνεις χωρίς.

«Του λόγου το ασφαλές»
Και όχι του λόγου το αληθές. Είναι από το απολυτίκιο των Φώτων (των Θεοφανίων) και δεν του αλλάζουμε τα φώτα!

Δεν έχει «που την κεφαλή κλίνη»
Και όχι «κλίναι». Δεν έχει δηλαδή που να γείρει το κεφάλι του να ακουμπήσει. Είναι αυτό που λέμε «δεν έχει μαντήλι να κλάψει!» Είναι από τα Ευαγγέλια κι αυτό και το κρατάμε ως έχει.

Π.χ. και π.Χ.!
Π.Χ. «Προ Χριστού» με κεφαλαίο το Χ.
Π.χ. «Παραδείγματος χάριν», με μικρό το χ.
Μ.Χ. «Μετά Χριστόν» και όχι μετά Χριστού.

Δεν έχω να σχολιάσω κάτι, το πρώτο συντάσσεται με γενική και το δεύτερο με αιτιατική. Και ο Χριστός σαν κύριο όνομα γράφεται με κεφαλαίο. Και τώρα κάτι που μου δίνει στα νεύρα κυρίως όταν το ακούω από μορφωμένους, ανθρώπους:

Πως αποκαλούμε έναν ιερέα;
«Πάτερ Γεώργιε» (κλητική) όταν του απευθύνουμε το λόγο.
Πως όμως μιλάμε για κάποιον ιερέα; Τον «πατέρα Γεώργιο» και όχι τον …πάτερ Γεώργιο. Γράφεται πάντα με μικρό γιατί Πατέρας με κεφαλαίο είναι μόνο ο Θεός.

Ο πατήρ/πατέρας Γεώργιος
Του πατρός/πατέρα Γεωργίου
Τω πατρί/Γεωργίω (δεν έχουμε πια δοτική, αλλά λέμε «την έφαγα στο δόξα πατρί» το κούτελο, το σημείο δηλαδή που ξεκινάμε να κάνουμε τον σταυρό μας)
Τον πατέρα/πατέρα Γεώργιο
Ω! πάτερ!/πατέρα Γεώργιε

Αν πάλι δεν είμαστε χριστιανοί, μπορούμε να τον αποκαλέσουμε κύριο μαζί με το επώνυμό του, αλλά είναι άκομψο. Συνηθίζεται να αποκαλούμε τους ιερείς οποιασδήποτε θρησκείας με το αξίωμά τους. (Εκτός φυσικά κι αν πρόκειται για σατανιστή, οπότε τον διαολοστέλνουμε και είναι κι αυτός στο στοιχείο του…)

Επίσης λέμε:

Ο συνήθης ύποπτος αλλά το σύνηθες φαινόμενο.

Ο ευμεγέθης κύριος Πάγκαλος αλλά το ευμέγεθες πακέτο.

Η αυτάρκης Κρήτη αλλά το αύταρκες νησί της Κρήτης.

Ο κακοήθης άνθρωπος αλλά το κακόηθες μελάνωμα (φτου φτου, έξω κι από μακριά) κλπ.

Ομως προσοχή:
Ο φιλοθεάμων άνθρωπος και το φιλοθεάμον (και όχι φιλοθέαμον) κοινό.

Το πιάσατε το υπονοούμενο ε;

Ώρες και χαιρετούρες
Π.μ. «Προ Μεσημβρίας» αλλά μ.μ. «Μετά Μεσημβρίαν». (κατά το προ Χριστού / μετά Χριστόν).
Τέλος, από τις 12.01 πμ (προ μεσημβρίας) είναι πρωί και λέμε «καλημέρα!» μέχρι τις 12.00μ (το μεσημέρι). Από τις 12:01 μμ (μετά μεσημβρίαν) είναι απόγευμα και λέμε «καλησπέρα!» μέχρι τις 12:00 τα μεσάνυχτα!

Αυτό όμως ισχύει μόνο για τις χώρες του Βορρά (όπως την σκοτεινή Εσπερία και την Σκοτία) που νυχτώνει από τις τρεις το μεσημέρι!
Στις ηλιόλουστες χώρες, όπως η Ελλάδα μας, λέμε καλησπέρα την εσπέρα, το απόγευμα, δηλαδή μετά τις 7, όταν θα έχει δύσει ο ήλιος!

Αχ και τέλος, αυτά τα «καλή απόλαυση», «καλή Παναγιά» και «καλό Παράδεισο» μην τα λέτε να χαρείτε! Δεν υπάρχει κακή απόλαυση, ούτε κακή Παναγιά, ούτε κακός Παράδεισος… Κακή όρεξη όμως βεβαίως υπάρχει γιαυτό και το καλή όρεξη είναι δόκιμο.

Όταν φεύγουμε από κάπου καλό είναι να αποφεύγουμε το «αντίο» γιατί σημαίνει «θα τα πούμε στον άλλο κόσμο» (στο Θεό) και δεν είναι κι ελληνικό! Μπορούμε όμως με άνεση να χρησιμοποιήσουμε το «Εις το επανιδείν!» μια ωραία ευχή για να ξαναϊδωθούμε…

Είπαμε πολλά και σώνει,
ας λαλήσει κι άλλο αηδόνι…

Αννυ Λιγνού

 

γράφτηκε το 2011 για το παλιό μου site e-fungus.gr

~Διαβάστηκε / κοινοποιήθηκε 120 φορές~
Share on facebook
Share on whatsapp
Share on email
Share on twitter
Share on pinterest

Επιτρέπεται η κοινοποίηση του άρθρου στα κοινωνικά δίκτυα μέσω των ενεργών συνδέσμων. Προκειμένου για αναδημοσίευση (αντιγραφή δηλαδή του κειμένου) παρακαλώ ζητήστε πρώτα την άδεια από τον/την συγγραφέα/συντάκτη, παραθέτοντας απαραίτητα όνομα, πηγή και ενεργό σύνδεσμο προς την σελίδα. Τροποποιήσεις στα κείμενα, δεν επιτρέπονται.

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ ΜΕ TO FACEBOOK ΠΡΟΦΙΛ ΣΑΣ
Στιγμιότυπο από το σπίτι του Κολοκοτρώνη και το άγαλμα με το γκράφιτυ

Βοήθα Γέρο!

Αυτό το υπνομυθιστόρημα, Θέλει το χρόνο του. Διαβάζεται λίγο πριν τον ύπνο. Ο αναγνώστης θα αποφασίσει κατά πόσο αποτελεί προϊόν ζωηρής φαντασίας ή ζοφερής πραγματικότητας…

Διαβάστε περισσότερα »